Rozwój mowy
Mowa jest podstawowym środkiem komunikowania się ludzi między sobą. Ma szczególne znaczenie w rozwoju dzieci. Znacząco wpływa na funkcjonowanie dziecka w rodzinie i grupie rówieśniczej. Wszelkie zakłócenia w mowie mogą postawić dziecko w trudnej sytuacji. Często między dzieckiem a otoczeniem wytwarza się bariera komunikacyjna, która sprawia, że dziecko nie czuje się bezpiecznie. Budzi się w nim uczucie osamotnienia. Trudne sytuacje możemy dostrzec w grupie rówieśniczej, gdzie dzieci z zaburzeniami mowy mogą być narażone na przedrzeźnianie i kpiny ze strony innych dzieci. Takie sytuacje mogą być źródłem lęku przed ludźmi, wyrabiania postaw obronnych i izolacyjnych. Dlatego ważne jest aby osoby najbliższe z otoczenia dziecka jak najwcześniej zauważyły problem z mową i zgłosiły się do specjalisty. Leczenie dzieci z wadami wymowy daje w znacznej części przypadków bardzo dobre efekty.
Rozwój mowy
Rodzice często nie wiedzą czy ich dzieci mają wadę wymowy czy tylko rozwój mowy jest lekko opóźniony. Dlatego warto zapoznać się ze stadiami rozwoju mowy i porównać go do własnego dziecka. Ale pamiętajmy, że każde dziecko rozwija się w swoim indywidualnym tempie i jego rozwój zależy też od czynników środowiskowych. Książkowe stadia rozwoju są tylko pewnym wyznacznikiem i nie można dziecka rozwoju porównywać sztywno z książką. Musimy brać też ogólny rozwój dziecka pod uwagę.
Stadia rozwoju mowy:
1. Okres melodii
Od urodzenia do 12 miesiąca życia. Pierwszym dźwiękiem w tym okresie jest płacz i krzyk dziecka, za pomocą którego komunikuje się ono z otoczeniem, zgłaszając swoje potrzeby. W 2-3 miesiącu dziecko zaczyna głużyć, czyli wydawać pojedyncze, przypadkowe dźwięki. Głużenie jest doskonałym ćwiczeniem narządów artykulacyjnych (warg, języka, podniebienia i żuchwy). Około 6-7 miesiąca głużenie przekształca się w gaworzenie. Dziecko wydaje dźwięki o charakterze sylab lub przypadkowo dobranych zbitek głosowych. Dziecko ćwiczy w ten sposób swój słuch, rozpoznaje własne dźwięki. Pod koniec tego okresu pojawiają się pierwsze wyrazy (mama, tata, da, am itd.), używane świadomie i adekwatnie do sytuacji.
W tym okresie niepokojący objaw to przedłużony okres głużenia oraz niewystąpienie gaworzenia. Może to sugerować niesprawność słuchu, ponieważ dzieci niedosłyszące i niesłyszące nie gaworzą, a głużenie zanika u nich około 18 miesiąca życia. Na pewno ważnym, dodatkowym czynnikiem jest długa choroba u dziecka lub hospitalizacja. W takiej sytuacji warto przebadać słuch u dziecka oraz udać się do lekarza laryngologa lub foniatry.
2. Okres wyrazu
Okres wyrazu trwa mniej więcej od 1 do 2 roku życia. Dziecko w tym wieku powtarza proste słowa ( zjawisko echolalii) i uczy się kojarzyć dany wyraz z określonym znaczeniem. Stopniowo opanowuje coraz większą liczbę słów. Bardzo często dzieci w tym wieku zniekształcają wyrazy. A pod koniec tego okresu mogą pojawić się proste, pierwsze zdania.
Rozwój w tym okresie jest bardzo zróżnicowany, dlatego nie porównujmy naszego dziecka do innych dzieci. W tym okresie bardzo dużo dzieci może mało mówić i nie powinno być to powodem zmartwień. W tej fazie rozwoju należy zwrócić uwagę na poziom rozumienia mowy oraz reakcje dziecka na bodźce słuchowe. Jeżeli stwierdzimy, że dziecko nie rozumie poleceń lub nie słyszy prostych słów, to taka sytuacja powinna nas zaniepokoić.
3.Okres zdania
Okres zdania trwa średnio od 2 do 3 roku życia. Mowa dziecka ulega dalszemu doskonaleniu. Dziecko zaczyna operować zdaniami, na początku są to zdania pojedyncze i twierdzące. Potem zdania się wydłużają i wzbogacają o nowe części mowy - czasowniki, przymiotniki i zaimki. Pod koniec tego okresu pojawią się zdania złożone oraz zalążki mowy opowieściowej.
Dziecko w tym okresie zniekształca jeszcze artykulację wielu wyrazów oraz używa ich w niewłaściwej formie gramatycznej. Nie jest to jednak powodem do niepokoju. Należy pamiętać aby w tym okresie nasza wymowa była staranna i poprawna, ponieważ dziecko zaczyna utrwalać sobie zasady funkcjonowania języka. Jako rodzice powinniśmy celowo wzbogacać nasze słownictwo w nowe wyrazy i formy gramatyczne. Ogromnym błędem jest naśladowanie mowy dziecka oraz używania form spieszczonych. Utrwala to niewłaściwe wzorce i opóźnia opanowanie prawidłowej budowy wyrazów.
W okresie zdania wystąpić może u dziecka tzw. jąkanie fizjologiczne. Jest ono normalnym zjawiskiem rozwojowym i na ogół w krótkim czasie zanika samoczynnie. Może jednak ulec utrwaleniu wówczas przekształca się w trudną do usunięcia wadę wymowy. Może tak się stać na skutek niewłaściwej postawy rodziców, ich zbytniej wrażliwości i koncentracji na mowie dziecka i korygowania go. Najlepiej w ogóle nie zwracać na nie uwagi i nie rozmawiać o tym przy dziecku. Zapewnijmy dziecku stabilizację emocjonalną, spokój oraz uregulowany tryb życia. Jąkanie rozwojowe może być powodem do zmartwień jedynie wówczas, gdy w rodzinie były podobne przypadki jąkania.
4.Okres swoistej mowy dziecięcej
Okres ten przypada na wiek od 3 do 7 lat. Zasób słownictwa wzbogaca się, dziecko mówi płynnymi zdaniami. Zadaje mnóstwo pytać, dzięki czemu zaczyna się mowa dialogowa. W początkowym okresie można zaobserwować wiele neologizmów, które są jak najbardziej prawidłowym zjawiskiem i świadczą o dużych możliwościach słowotwórczych dziecka.
Około 5, 6 roku życia dziecko wymawia poprawnie wszystkie głoski. Jeżeli dziecko w tym wieku nie wymawia co najmniej kilku głosek lub artykułuje je nieprawidłowo, konieczna jest konsultacja logopedyczna. Dziecko powinno opanować prawidłową wymowę wszystkich głosek przed podjęciem nauki szkolnej, gdyż wada wymowy może być przyczyną wielu poważnych problemów szkolnych, a w szczególności w prawidłowym opanowaniu przez dziecko nauki czytania i pisania.
Pamiętajmy o tym, aby nie porównywać dzieci między sobą. Każde dziecko rozwija się indywidualnie i w swoim własnym tempie. To oczywiście nie oznacza aby pilnie obserwować nasze dzieci i móc zareagować kiedy zauważymy coś niepokojącego. Jednak w większości przypadków nie ma się czym martwić.
Fot: drakelelane
Sylwia Łach, 22 listopada 2008
Jeśli spodobał Ci się ten artykuł, to zachęcamy do subskrypcji naszego biuletynu. Po zapisaniu się jako bonus dostaniesz w prezencie krótki, darmowy poradnik pt. "8 sposobów na więcej czasu dla dzieci"
Loading ...